17 yaşındaki kafa karışıklığımı hala dün gibi hatırlıyorum. Bir yandan önümde sonsuz gibi görünen seçenekler hüzmesi, diğer yandan bütün hayatımı etkileyecek bir karar verecek olmanın oluşturduğu endişe. Meslek seçimini zor hale getiren, insanın hayat tecrübesinin henüz çok az olduğu yaşlarda hayatının en önemli kararlarından birini almak zorunda olmasıdır. Buna ilaveten, eğer bir de etrafınızda tecrübeli aile fertleri, rehber öğretmenler, kariyer danışmanları, vs. gibi size yol gösterecek donanımda kişiler yoksa yüzünüzde bir anda çiçek açar gibi onlarca stres sivilcesinin çıkması işten bile değil.
Hayatımızdaki bütün “sivilcelere” savaş açmış bir platform olarak, bu konuda da sizlere fikir vermek için kolları sıvadı. Öncelikle meslek seçiminin ne kadar kritik bir karar olduğunu ve ileride meslek değiştirmenin ne kadar mümkün olduğunu inceleyeceğiz. İkinci olarak ise meslek seçerken dikkat etmemiz gereken parametreleri ele alacağız. Endişelenme! Telafisi mümkün…
Meslek seçimiyle ilgili ilk açıklığa kavuşturmamız gereken konu, ne kadar kritik bir karar olduğudur. Kimilerine göre üniversite de seçtiğiniz bölümün fazla bir önemi yoktur. Ne de olsa, ileride yatay geçiş yaparak bölümümüzü değiştirebiliriz. Kimilerine göre ise üniversitede bölüm seçimi kariyerimizdeki en kritik karardır ve telafisi mümkün değildir.
Gerçek, bu iki görüşün ortasında yatıyor. İki görüşün de haklı oldugu yanlar var. Üniversitede bölüm seçiminin bütün kariyerimizi etkileyecek kadar kritik bir karar olduğu ne yazık ki doğru. Fakat geri dönülmesi imkânsız bir karar olduğu doğru değil ve her zaman telafisi mümkün.
Üniversitede 1. sınıf dersleri birçok bölümde ortaktır. Dolayısıyla birbirine yakın bölümler arasında yatay geçiş yapmak sık rastlanan bir olgudur. Hatta birbirine yakın olmayan bölümler arasında bile yatay geçiş yapabilirsiniz. Bu geçişleri yapmanın teknik şartları okuldan okula göre değiştiği için burada onlara değinmeyeceğiz. Sadece bu geçişlerin yapılıyor olduğunu bilmeniz yeterli.
Bu arada bir dipnot olarak şunu da belirtmek isterim. Amerikan yükseköğrenim sisteminde bölüm seçimi, üniversitenin üçüncü yılına başlarken yapılmaktadır. Eğitiminizin ilk iki yılında genelde edebiyat, fen bilimleri, sosyal bilimler, sanat, tarih ve benzeri gibi zorunlu dersler olarak bilinen farklı konularda çok sayıda ders alırsınız. Böylelikle belli bir alana odaklanmadan önce çeşitli konularda genel bir bilgi sahibi olmuş, bir altyapı kurmuş olursunuz. Ve bu esnada da uzmanlaşmak istediğiniz veya keyif aldığınız bölümü keşfetme fırsatı bulursunuz. Daha sonra okulun üçüncü yılına başlarken bölümünüzü seçmeniz gerekir.
Üniversitede 1. sınıf dersleri birçok bölümde ortaktır. Dolayısıyla birbirine yakın bölümler arasında yatay geçiş yapmak sık rastlanan bir olgudur. Hatta birbirine yakın olmayan bölümler arasında bile yatay geçiş yapabilirsiniz. Bu geçişleri yapmanın teknik şartları okuldan okula göre değiştiği için burada onlara değinmeyeceğiz. Sadece bu geçişlerin yapılıyor olduğunu bilmeniz yeterli.
Bu arada bir dipnot olarak şunu da belirtmek isterim. Amerikan yükseköğrenim sisteminde bölüm seçimi, üniversitenin üçüncü yılına başlarken yapılmaktadır. Eğitiminizin ilk iki yılında genelde edebiyat, fen bilimleri, sosyal bilimler, sanat, tarih ve benzeri gibi zorunlu dersler olarak bilinen farklı konularda çok sayıda ders alırsınız. Böylelikle belli bir alana odaklanmadan önce çeşitli konularda genel bir bilgi sahibi olmuş, bir altyapı kurmuş olursunuz. Ve bu esnada da uzmanlaşmak istediğiniz veya keyif aldığınız bölümü keşfetme fırsatı bulursunuz. Daha sonra okulun üçüncü yılına başlarken bölümünüzü seçmeniz gerekir.
Ülkemize geri dönersek, yatay geçiş haricinde de meslek değiştirme seçenekleriniz mevcut. Örneğin, yeniden üniversite sınavına girip farklı bir bölümü yazabilirsiniz. Bu seçenek bir öncekine göre daha radikal olsa da, hayatınızın geri kalan kısmını seçtiğiniz meslekte geçireceğinizi düşündüğünüz de, göze alınabilecek bir seçenek olabilir. Seçtiğiniz mesleğin kesinlikle size uygun olmadığının farkına vardıysanız ve istediğiniz bolüme yatay geçiş imkânınız yoksa bu seçeneği de değerlendirin derim. Her ne kadar hayatınızdan 2-3 yıl kaybedecek olsanız bile, ileride bunu yaptığınıza çok memnun olabilirsiniz.
Son olarak, mezun olduktan sonra farklı bir alanda yüksek lisans/doktora yaparak mesleğinizi değiştirebilirsiniz. Bunun en klasik örneği, mühendislik eğitimi alanların MBA yaparak işletme, finans, ekonomi gibi farklı bir alana kaymasıdır.
Sonuç olarak ister üniversite yıllarında, ister mezun olduktan sonra mesleğinizi değiştirmeniz mümkün. Fakat bunun size zaman ve paraya mal olacağını unutmayın. Ne kadar erken böyle bir değişimi yapmaya karar verirseniz, o kadar maliyet azalacaktır.
İlk seferde doğru bölüm nasıl seçilir?
Yanlış meslek seçiminin telafisi mümkün bir karar olduğunu öğrenip üzerimizdeki stresi biraz azalttık. Şimdi sakin bir şekilde ilk seferde doğru meslek seçimi nasıl yapılır bunu ele alalım.
Meslek seçiminde bakılabilecek temel parametreler şöyle olabilir:
Yukarıda listelediğimiz faktörler ışığında, öncelikle kendi karakterinizi ve kabiliyetlerinizi tanımaya çalışın ve bunlara göre seçebileceğiniz meslek dallarını daraltın; 3-5 e indirin.
Sonrasında karakter ve becerilerinize uygun olduğunu düşündüğünüz bu meslekler arasından maddi getirisi, saygınlığı ve/veya topluma faydası en fazla olanları bulun. Bunu yaparken de büyüklerinize (aile fertleri, öğretmenler, tanıdıklarınız, vs.) danışmayı unutmayın. Bazen hiç ummadığınız birisinin tek bir tavsiyesi/farklı bakış açısı bütün hayatinizi değiştirebilir.
Son olarak meslek seçerken “sürü psikolojisi” ne kapılmayın. Sırf birçok kişi seçiyor diye veya puanı yüksek diye bir bölüm/meslek seçilmez. Özellikle 17-18 yaşlarında insan arkadaş gruplarının fikirlerinden etkilenmeye çok daha fazla yatkın oldugu için bu uyarıyı yapma zorunluluğu hissettim.
Unutmayın! Meslek seçimi, sadece tek bir doğru cevabı olan bir soru değil; herkes için doğru cevabın farklı olabileceği bir kendini keşfetme macerasıdır…
Uzun lafın kısası, meslek seçimi gözünüzü korkutmasın. Sistematik yaklaştığınız zaman kolaylıkla üstesinden gelebilirsiniz. Fakat bütün hayatınızı etkileyecek bir konu olması yönüyle de, doğru kararı ilk seferde alabilmek için biraz emek sarf etmeniz gerektiğinin de farkında olmalısınız.
Agency Balance
Eğitim, kariyer ve başarı odaklı hayata farklı bir bakış açısı getiren buluşma noktamız…
Kimde bir güzellik varsa bilsin ki ödünçtür...
